(Mula sa salaysay ni Correspondent Jade Lim Lopez, apo ng isang "Hua Chi'ao" o migranteng Chino na napadpad sa Pilipinas noong 1914.)

Sa Pilipinas karaniwang tawag sa mga mamamayan o mayroong Chino ang Intsik, Chinoy at Chekwa.

Kilala ako sa pangalang Jade Lopez. Lopez ang apelyido ng aking asawa ngunit ang apelyido ko noong ipanganak ay Lim. Ako ay isang Pilipino na mayroong lahing Chino. Mahigit 80 na taon na ang nakakaraan, dumating sa Pilipinas ang aking lolo mula China upang magtayo ng bagong buhay, negosyo at pamilya.

Hindi ko alam kung papaano nakarating sa Pilipinas ang aking mga ninuno mula China. Bagama't nababanggit sa aming magkakapatid ang tungkol sa lahi na mula sa China, natuklasan ko ang buong istorya ng paglipat ng aking mga ninuno sa Pilipinas nang magkaroon ako ng pagkakataon na magpunta sa nabanggit na bansa noong Enero 2003.

Ito ang kwento ng aking pinagmulan pero higit sa lahat, ito ay salaysay na rin ng bawat Pilipino.

Pinag-ugatan sa Lamwa
Malapit lang sa Lungsod Xiamen sa China ang pinagmulan ng aking mga ninuno. Nakita ko sa bayan ng Lamwa, partikular sa baryo ng Chunling ang bahay ng aking tiyuhin, si Lim Shi Ke. Siya ang kuya ng aking ama.

Ayon kay Oteng, balo ng aking tiyuhin, yumao ang kanyang asawa walong taon na ang nakakaraan. Iniwan ang aking tiyuhin ng buong pamilya nang lumipat sila sa Pilipinas. Anim na taong gulang lang siya noon kaya lumaking walang ama at ina.

Bagama't nagpapadala ng pera ang aking lolo at lola, hindi ito naging sapat upang siya ay makapag-aral. Lumaki siya at nagkaisip nang hiwalay sa pamilya. Gayundin, hiwalay siya sa mga kapatid nang pumanaw.

Simple lang ang naging sagot ng aking tiyahin sa tanong kung gaano kahirap ang buhay ng yumao kong tiyuhin at ng kanyang mga magulang.

Ipinakita niya sa akin ang bahay na luma ng pamilya Lim. Iisa lang ang kwarto ng orihinal na bahay. Dito sila kumakain, natutulog at sinisikatan ng panibagong araw.

Hanggang sa Dagupan
Pumayag ang dalawang nakatatandang kapatid ng aking ama na makapanayam tungkol sa istorya ng aming angkan. Nananatili sila sa Lungsod Dagupan, Pangasinan.

Ayon kay Uncle Simon Lim, 82, at Auntie Benita Lim Cuason, 80, walong dekada na mula nang dumating sa Pilipinas ang aking mga ninuno.

Aniya, dumating ang aking lolo na si Lim Eng Po sa Pilipinas noong 1914, panahon ng mga Amerikano. Siya ay 14 taong gulang noon.

Tulad ng maraming migranteng Chino, sinagot ng isang malayong kamag-anak, si Go Hong Kee, ang pasahe ni lolo. Ito ay upang magtrabaho si lolo sa tindahan ng tela ni Go sa Dagupan.

Pagkatapos ng 16 taon, nakapagpatayo si lolo ng sarili niyang tindahan sa Dagupan.

Bunga nito, napasunod niya sa Pilipinas si Uncle Simon noong 1930, ang aking lola at dalawa pang anak na sina Benita at Jimmy. Ang mga anak na sina Benito, Pacita at Teofila ay ipinanganak sa Pilipinas.

Matapos maipatayo ng aking lolo ang tindahan at makuha ang kanyang pamilya sa China, sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Nakulong ang aking lolo dahil sa pagtulong sa partidong Kuomintang, isang kilusan sa China na lumaban sa mga Hapones. Namatay siya tatlong taon matapos ang gera dahil sa mga sugat na tinamo habang nakakulong.

Sina lolo, lola at ang aking tiyuhing si Jimmy ang mga kauna-unahang miembro ng aking angkan mula China na inilibing sa Pilipinas at naging bahagi ng lupang itinuring nilang tahanan.

Patungo sa Maynila
Sa walong magkakapatid, ang aking ama na si Benito ang pinaka-Pilipino. Siya lang sa magkakapatid ang nag-asawa ng Pilipina at nagpalaki ng mga anak na ang pangunahing wika ay Filipino at Ingles, hindi Mandarin.

Higit doon, pinag-aral niya kaming magkakapatid sa mga paaralang publiko tulad ng kanyang pinagdaanan.

Hindi naging madali ang pinagdaanan ng aking ama upang maging ganap na Pilipino.

Pinakamasaklap niyang karanasan ay noong subukan niyang palitan ang kanyang citizenship na Chino patungo sa Pilipino. Tatlong beses siyang humiling na maging ganap na Pilipino mula 1961 pero 1976 lang ito natanggap.

Nakita ko ang buong record ng aking pamilya sa Bureau of Immigration sa Dagupan at Maynila noong sila ay itinuturing pang mga Chino.

Kahit ang mga pinsan ko na dito na ipinanganak at walang kaalam-alam tungkol sa China, itinuturing pa rin ng pamahalaan at lipunan bilang Chino. Maging ako na pinayagan lang maging ganap na Pilipino nang umabot sa edad na 29.

Sa mahabang panahon, hindi ako binigyan ng karapatang bumoto. Bawal akong maging abogado, doktor o bumili ng sariling bahay at lupa. Mahigit kalahati ng aking buhay ay lumipas bilang isang banyaga sa lupang tinubuan.

Lahing Tagalog ang aking ina na Pilipina, Ilocanong Chinoy naman ang aking ama.

Inaamin ko na tunog-Chino man ang aking apelyido sa ama, hanggang dito lang ang aking pagiging banyaga.