Ulat ni Ed Lingao

SAN ANTONIO, Zambales - Ang kwentong ito ay magsisimula sa paglubog ng araw at pagsisimula ng gabi sa bayan ng San Antonio, Zambales, isang lugar sa dalampasigan na nakaharap sa dagat Timog China.

Habang tahimik at papatulog na ang mga tao, mayroong kakaibang pangyayari na tinutunghayan ang ilan sa dalampasigan.

Ito ay ang paglabas ng maliliit na mga pawikan mula sa pangitlugan ng grupong Environmental Protection for Asia (EPA).

Kabilang sa mga sumaksi sa pangyayari ay ang mga tagapagtaguyod ng likas na yaman o mga environmentalist, mga doktor, mga residente ng Barangay Pundaquit na siyang kinalalagyan ng pangitlugan at ang pangkat ng The CORRESPONDENTS.

Hatinggabi na nang magsimula ang itinuturing ng marami na himala. Ito ang gabi kung kailan inaasahang mapipisa ang 50 mga itlog ng pawikan na nasagip ng EPA noong Oktubre.

Nakabaon ang mga itlog sa isang dangkal na lalim ng buhangin.

Habang naiilawan ang pangitlugan, kitang-kita ng lahat ang unti-unting paglubog ng buhangin. Ito ang senyales na naglalabasan na ang mga pawikan sa kanilang mga itlog sa ilalim.

Ilang sandali pa, mayroon nang lumitaw na munting ulo ng pawikan. Sa bawat lumitaw na ulo, naghiwayan ang mga manonood.

Mahigit isang oras matapos lumitaw ang unang ulo ng pawikan, sumunod ang iba pa. Buhay at malilikot ang munting mga pawikan na sinlaki ng kahon ng posporo.

Kumakaripas sila ng takbo na animo'y mga kuneho patungo sa dagat. Ang hindi nila alam, muntik na silang iulam at gawing pulutan kung hindi naagapan ng nagmamalasakit na mga tao.

Ang mga ito ay binili lang ng mga kawani ng EPA mula sa mga magnanakaw ng itlog ng pawikan sa dalampasigan ng Zambales.

Itinatag ang pangitlugan na ito upang sagipin ang mga itlog na madalas nauuwi sa hapag kainan ng mga taga-Zambales.

Ayon kay Guy Hilbero ng EPA, mahigit 1,000 ang nakukuha nilang mga itlog mula sa mga magnanakaw.

Ang mga napisa at nasaksihan ng The CORRESPONDENTS ay bahagi ng unang pangkat ng mga itlog na nabili noong Oktubre.

Bukod kay Gilbero, isa ang Amerikanang si Helen Bachmeier sa mga tao na nagtitiyagang maglakad sa dalampasigan tuwing gabi upang maghanap ng itlog ng pawikan.

Nasagip at inampon
Batid ng mga residente ng San Antonio ang pag-aaruga ng EPA sa mga pawikan. Ngunit naging dahan-dahan ang pagbabagong ito.

Hindi batid ng Kagawaran ng Kapaligiran at Likas-Yaman (DENR) na pangitlugan din ng pawikan ang San Antonio.

Bunga nito, kadalasan ay kinukutya ng mga residente ang mga non-government organization na nagtutungo sa lugar upang maglunsad ng mga pag-aaral para sa mga pawikan.

Ngunit sa pagkapisa ng mga itlog ng pawikan, nakalimutan ng lahat ang sama ng loob. Sa 57 itlog, 51 ang napisa at nalalabi ay nabugok.

Mahigit 90 porsyento ng mga itlog ang napisa na siyang ikinatuwa ni Hilbero dahil madalas sa hindi, nauubos ang mga itlog bago pa man mapisa.

Bandang madaling-araw, ibang grupo naman ang sumulpot sa tabing-dagat. Sila ay mga mag-aaral ng Pundaquit Elementary School na "umampon" sa mga pawikang munti.

Ayon sa programa ng EPA, ang bawat pawikan na mapisa ay aampunin ng isang estudyante bago pakawalan sa dagat. Maituturing na seremonya ang lahat pero para sa mga kawani ng EPA at sa mga mag-aaral, makabuluhan ang lahat.

Naaliw nang lubusan ang mga bata sa maliliit na pawikan. Bagama't mga residente sila ng Pundaquit, karamihan sa kanila ay ngayon lang nakakita ng pawikan.

Ang karamihan sa kanila, ang pagkakaalam sa pawikan ay pagkain.

Sa kabila ng trabaho ng mga kawani at boluntaryo ng EPA, marami pa rin sa mga Zambaleño ang hindi alam na bawal ang panghuhuli at pangunguha ng itlog ng pawikan.

Sa pagdalaw ng The CORRESPONDENTS sa palengke ng San Antonio, napag-alaman ng grupo na mayropong mga itlog ng pawikan na nabenta. Hingi nga lang ito inabutan ng grupo.

May presyong mula P140 hanggang P180 ang bawat kilo ng pawikan sa palengke. Bagama't ilegal ang bentahan, mayroon pa ring tumatangkilik dito.

Noong huling araw ng The CORRESPONDENTS sa San Antonio, nakatiyempo ang grupo ng mga itlog ng pawikan na ibinebenta sa palengke.

Binili ng grupo ang mga itlog na nalalabi sa halagang tatlo para sa P20. Ayon sa babaeng nagtitinda nito, kung napaaga pa ay mahigit 100 ang itlog ang hawak niya.

Noong dumating ang The CORRESPONDENTS, 12 na lang ang nalalabi.

Walang hinala ang tindera ng itlog na bawal ang ginagawa niya. Itinuro pa niya ang katapat na pwesto na siya umanong pinagmulan ng mga itlog.

Bumalik sa pangitlugan ang The CORRESPONDENTS upang ilibing sa buhangin ang 12 mga itlog ng pawikan mula sa palengke.

Matapos ang 45 na araw, inaasahang mapipisa ang mga itlog. Bagama't 12 lang ang nasagip ng grupo, tiyak na malaki ang maitutulong nito sa pagpaparami at pangangalaga ng mga pawikan.

Totoong nahihirapan ang marami na intindihin kung bakit pinagtutuunan ng pansin ng mga grupong tulad ng EPA ang mga pawikan.

Sabi nga nila, ano ba ang pakialam sa hayop na ito gayong mas marami ang mahalagang mga bagay na maaring pagtuunan ng pansin kaysa dito?

Pero ang problema, tulad ng mahahalagang mga bagay ay mayroon ding silbi ang mga pawikan sa buhay ng tao. Pero tulad din ng tao, maiintindihan lang ang halaga ng pawikan kapag wala nang makitang ganito sa dalampasigan ng Zambales.