Ito ang lugar na sinadya ng The CORRESPONDENTS upang imbestigahan ang kultura ng "mummification" ng Benguet.

Kasama ang isang miembro ng kasalukuyang henerasyon ng mga Ibaloi, si Kenneth Kelcho, tinungo ng The CORRESPONDENTS ang sagradong libingan ng mga sinaunang Ibaloi.

Ngunit bago simulan ang pagdalaw sa mga libingan sa Timbac, sinabi ng matatandang Ibaloi na dapat na magdala ng alay bilang pasintabi sa mga espiritu. Gayundin, gagamitin ang alay upang huwag magambala ang mga espiritu na naninirahan sa kweba.

Kaya kasama si Kelcho noong Mayo 6, 2003, nagdala ang The CORRESPONDENTS ng buhay na manok at alak bilang handog.

Matapos ang mahabang paglalakbay, isinagawa ni Kelcho ang alay. Makaraan ito ay binuksan niya ang pintuan ng kweba.

Mula sa kweba ay inilabas ni Kelcho ang isang kabaong. Ipinakita niya ang paraan ng paglilibing sa mga ninuno.

Kung mayroong mummies sa ang mga Inca sa Latin Amerika at mga Egyptian sa Hilagang Africa, ang Pilipinas ay tanyag sa mga meking ng Kabayan, Benguet.

Nakamamanghang tanawin ang sinaunang teknolohiya ng mummification ng mga Ibaloi dahil hanggang sa ngayon, buo pa rin ang mga paa at kamay ng mga mummy sa Timbac.

Ipinagmamalaki ng mga residente ng Kabayan ang kanilang mga mummy.

Pero ani Kelcho, nasaula ang kwebang ito sa Timbac noong nakakaraan. Aniya, dekada '70 nang naging talamak ang nakawan ng mga mummy sa Kabayan.

Mummy natagpuan sa bahay
Mula sa Kabayan, walong oras ang biyahe patungo sa Sagada, Mountain Province.

Tahimik na bayan ang Sagada at tanyag sa ganda ng taglay niyang kalikasan kaya malimit dayuhin ng mga turista.

Pero sa pagkakataong ito, hindi turismo ang pakay ng <i>The CORRESPONDENTS</i> sa Sagada.

Isang bahay ang sinadya ni Correspondent Abner Mercado sa Sagada. Pakay niyang kunan ng video ang mga nilalaman ng bahay na ito.

Matapos makunan ng video, dinala ang tape sa National Museum upang suriin ang nilalaman nito.

Batay sa nakunan na video, sinabi ni Orlando Abinion, tagapamahala ng museo sa mga mummy, na pinabayaan at nasira na ang mga bangkay na natagpuan sa bahay sa Sagada.

Nakalagak sa isang bodega ng bahay ang mga mummy. Kumpara sa sagradong mga kweba sa Timbac, walang kaukulang pag-iingat ang mga taong naglagay sa mummy sa bodega.

Ayon sa Presidential Decree 374, ang mga mummy ng Benguet ay itinuturing na "cultural heritage" o pamanang kultural.

Gayundin, idineklara ng Presidential Decree 260 na dapat pahalagahan ang mga makasaysayang lugar sa bansa, kabilang na rito ang mga kweba ng Timbac sa Kabayan.

Pero sa paglipas ng mga taon, nagkawala ang mga mummy sa Timbac. Ayon sa mga residente, ninakaw ang mga ito. Walang harang na bakal ang pintuan ng mga kweba kaya madaling pumasok ang mga magnanakaw.

Ngayon, gwardiyado na ang mga ito ng pintuang bakal para sa seguridad ng mga mummy.

Kinuha pero inabandona
Nitong Hunyo 17, bumalik ang The CORRESPONDENTS sa kapitolyo ng Benguet sa La Trinidad. Sa pagkakataong ito, kasama ng pangkat si Abinion mula sa National Museum na humarap kay Gobernador Raul Molintas para ipakita ang mga larawan ng nakunan na mummy sa Sagada.

Sang-ayon si Molintas at ang mga experto ng sangguniang panlalawigan na mga mummy ang nakunan sa video. Anila, dapat mabawi ang mga ito para patunayan kung ang mga mummy ay bahagi ng mga ninakaw sa Timbac.

Ngunit ang problema, kilala ang may-ari ng naturang bahay. Isa siyang dating pulitiko sa Mt. Province.

Kapag sapilitan na pinasok ang bahay, tiyak na mayroong lalabagin na batas ang kinauukulan.

Sa bisa ng pahintulot ng pamahalaang panlalawigan, tinungo ng The CORRESPONDENTS ang Sagada upang kumpirmahin kung mga mummy ang nakunan sa bahay.

Ayon kay Abinion, bagama't nagkalasog-lasog na ang mga mummy sa naturang bahay, bakas dito ang ebidensya na mummy ang mga ito.

Samantala, tumanggi ang mga katiwala ng bahay na humarap sa camera.

Anila, matagal nang wala sa Sagada ang mga may-ari ng bahay dahil nakatira na sila sa Baguio. Dagdag nila, matagal nang inabandona ng mga may-ari ang bahay.