'Isang pako ka na lang'
Itinanghal ng The CORRESPONDENTS, Lunes, 11 p.m.

Ulat ni Patrick Paez

Pambihira ang mga pagkakataong maaabangan at makukunan ng camera ang pagbagsak ng isang gusali. Pero ito ang nangyari noong Hulyo 23, 2004, nang saksihan ng The CORRESPONDENTS ang pagbagsak ng gusaling SAI sa Binondo, Maynila.

Wika nga, mistulang eksena sa pelikulang Hollywood ang pagguho ng gusaling lilimang taon pa lang naitatayo.

Bukod sa mga mamamahayag na sinuwerte sa dami ng ibabalita, himala rin ang nangyari para sa mga naninirahan sa gusali dahil walang nasaktan o nadamay sa pagguho.

Umaga pa lang noong araw na iyon ay naabisuhan na ang mga residente na lisanin ang gusali at ang katabi nitong mga istruktura.

Swerte rin ang mga opisyal ng pamahalaang lokal dahil kung hindi, trahedya ang kahihinatnan ng pagbagsak ng gusaling ito.

Pero kung ang isang gusali tulad ng SAI na lilimang taon pa lang ang edad ay gumuho na, papaano pa kaya ang antigong mga istrukturang nagkalat sa Maynila?

Ito ang mga gusaling pinamumugaran ng mga tao na walang matirhan, walang masiksikan pagsapit ng gabi.

Bagama't iniisip ng mga tao na mayroon silang mahihigaan pagsapit ng gabi, lingid sa iba sa kanila ay kamatayan ang kanilang kasiping sa mga gusali na kaunting ihip na lang ng hangin, bibigay na.

Malinaw na guguho na
Bunga ng nasaksihan sa Binondo, sinadya ng The CORRESPONDENTS ang Engineering Office ng pamahalaang lungsod ng Maynila. Ang pakay ng grupo ay magtanong hinggil sa mga gusali sa lungsod na nanganganib nang magiba.

Ayon sa mga opisyal ng tanggapan, nagkalat ang ganitong mga gusali sa kalye Linao, distrito ng Paco.

Sa kalumaan ng mga bahay, hindi na halos makilala ang mga ito dahil sa pinagtagpi-tagping mga yero at plywood.

Ang isang bahay na mayroong dalawang palapag, ginawan ng paraan upang maging apat. Bukod dito, kabi-kabila rin ang dagdag na kwarto kaya ang bahay, nagmukha nang barong-barong.

Isa sa mga nakapanayam ng The CORRESPONDENTS sa Paco ay isang matandang babaeng tumangging magbigay ng pangalan.

Kitang-kita sa mukha ng matanda ang kaba nang mabatid niyang bumisita doon ang grupo dahil sa utos ng pamahalaang lokal na ipagiba na ang tinitirhan ng matanda.

Anang matanda, isang taon na silang inaabisuhan na maghanap ng ibang matitirhan. Tatlumpung taon nang naninirahan sa bulok na bahay ang matanda.

Hindi na kailangan pang bumisita ang isang enhenyero sa mga bahay sa Paco para mapagtanto na hindi papasa ang mga ito sa pamantayan para sa tibay ng gusali at kaligtasan nito sa sunog.

Pero ang nakatutuwa lang isipin, ang mga gusaling kondenado tulad ng mga bahay sa Paco ay nananatiling nakatayo. Pero ang gusaling SAI sa Binondo na limang taon pa lang ay bumagsak na.

Sa dinami-dami ng gusali
Tinatayang 50 mga gusali sa Maynila ang nakapailalim sa utos ng pamahalaang lokal para gibain dahil sa labis na katandaan ng mga ito.

Ang may-ari na mismo ng mga gusali ang humiling sa mga awtoridad na ipagiba na ang kanilang ari-arian. Kadalasan, ang lumang mga bahay at gusali na tinitirhan ng mga iskwater ang nauuna sa listahan.

Isa na rito ang gusaling pag-aari ni Francisco Tan sa kalye San Nicolas sa Binondo.

Sa gusali ni Tan, may mga pamilyang nagbabayad ng renta para doon manirahan. Tatlong libo ang renta ng bawat pamilya.

Pero hindi na sumisingil ang negosyante. Aniya, higit na madali ang magpalayas ng kasera kapag hindi nagbabayad ng renta.

Sa panayam ng The CORRESPONDENTS, nabanggit ni Tan na nais niyang magpatayo ng bagong gusali o paradahan ng mga sasakyan.

Bukod sa gusaling pag-aari ni Tan, may iba pang antigong mga istruktura sa San Nicolas. Karamihan sa mga ito ay mga bahay na itinayo may ilang dekada na ang nakalilipas.

Matapos mapakinabangan, nilisan na ang mga bahay na ito ng dating mga residente at ngayon ay tinitirhan ng mga kasera.

Ang bahay na kondenado at malapit nang gumuho, pinarerentahan pa.

Pero kung sa ibang bansa, itinuturing na yaman ng kultura ang antigong mga bahay, dumarating ang pagkakataon sa mga negosyanteng Pilipino na ipinagigiba nila ang pag-aari.

Desisyon ito ng mga negosyante upang magamit at mapagyaman muli nila ang lupaing kinatitirikan ng bahay.

Giit ng mga tao na naninirahan sa ganitong uri ng istruktura, hindi sila mga iskwater. Pero ang katotohanan ay hindi nalalayo ang kalagayan nila sa tunay na mga iskwater.

Tulad ng karaniwang iskwater, ang mga naninirahan sa mga gusaling kondenado ay nagbabayad din ng renta.

Tanggap ng mga residenteng nakausap ng The CORRESPONDENTS ang katotohanan na wala silang mahahabol sa kanilang tinitirhan.

Pero tuwing paaalisin sila ng may-ari ng gusali, hindi pa rin maiiwasang magkaroon ng bangayan at tensyon.