Noon at ngayon sa Leyte
"Southern Leyte landslide"
Itinanghal ng The CORRESPONDENTS, Lunes, Pebrero 20, 2006

Ulat ni Rose Eclarinal

Walang sinuman ang makalilimot sa eksena ng trahedya ng pagbaha sa Ormoc City sa Leyte noong Nobyembre 5, 1991.

Sa dami ng namatay, dinadampot na lang ng mga "payloader" ang mga bangkay para ilibing sa mga hukay.

Walang pinaligtas ang kalikasan.

Umaga noon nang gulantangin ng rumaragasang tubig at putik anbg mga taga-Ormoc. Kasagsagan noon ng pananalasa ng bagyong Thelma at magdamag nang inuulan ang lalawigan.

Umabot ng hanggang 30 talampakan nag baha. Kasunod nito, naging mabilis ang mga pangyayari at maraming tao ang hindi nakaligtas.

Natapos ang delubyo at tumambad sa kalsada ang nagkalat na mga bangkay.

Sa dami ng mga nasawi, nagmistulang "ghost town" ang Ormoc.

Ayon sa mga awtoridad, nasa pagitan ng 3,000 at 5,000 katao ang nasawi. Ang ibang nasawi, hindi na nakita dahil nalibing sila nang buhay sa putik.

Napinsala rin ng baha ang 50,000 bahay sa Ormoc at milyon-milyong pisong halaga ng mga pananim at iba pang kabuhayan ang nasira.

Matapos iutos ng gobyerno ang malawakang imbestigasyon sa trahedya, isinisi ang pagbaha sa kalbong kabundukan dulot ng malawakang ilegal na pagtotroso.

Kasunod ng trahedya sa Ormoc, noong Disyembre 19, 2003, ang mga bayan ng San Francisco, San Ricardo at Liloan sa Southern Leyte ay nakaranas din ng pagguho ng lupa mula sa bundok. Marami sa mga residente ng mga bayan na ito ang nabaon nang buhay sa putik.

Malungkot ang naging Pasko ng mga residente dahil mahigit 200 sa kanilang mga kababayan ang namatay.

Balik-tanaw
Nitong Pebrero 17, 2006, ang mga trahedya sa Ormoc, San Francisco, San Ricardo at Liloan ay naulit muli sa bayan ng Saint Bernard sa Southern Leyte.

Malapit lang ang Liloan sa St. Bernard.

Bunga nito, maraming tao ang naalarma kung bakit ganoon na lang ang pagkilos ng lupa sa kabundukan ng lalawigang ito.

Ayon kay Sandra Catane ng National Institute of Geological Sciences (NIGS) ng Unibersidad ng Pilipinas-Diliman, peligroso ang bahaging ito ng Southern Leyte.

Aniya, ang uri ng lupa sa Liloan ay tulad din ng matatagpuan sa St. Bernard na karatig-lugar lang.

Sabi ni Catane, makapal ang lupa sa bundok pero buhaghag ito at madaling gumuho.

Bukod sa malambot ang lupa, ilang bahagi ng St. Bernard ay nasa ibabaw din ng "fault line" na pinagmumulan ng lindol.

Kaya noong Pebrero 17, matapos ang isang lindol na hindi kalakasan ay bumigay ang lupa dahil sa bigat nito.

Batay sa pag-aaral ng NIGS, may iba't ibang klase ang pagguho ng lupa o "landslide." Mayroong taon ang binibilang kung mangyari pero ang dumating sa Barangay Guinsaugon sa St. Bernard ay isang klase ng landslide na kung tawagin ay "flow."

Ibig sabihin, agad-agad at mabilis ang pagbagsak.

Kinumpirma ito ng National Disaster Coordinating Council (NDCC).

Ayon kay Dr. Anthony Gonzales ng NDCC, kaya nahinto ang paghahanap sa mga biktima noong Biyernes, Pebrero 17, ay dahil sa sobrang lambot ng lupa. Mapanganib ito para sa "rescuers."

Kaya ang rekomendasyon ng NIGS sa St. Bernard ay masusing pag-aaral at palagiang pagbabago ng "landslide susceptibility map." Ayon kay Catane, subok na ito sa mga bansang tulad ng Japan.

Dagdag ng mga siyentpiko, bukod sa mga kagamitan at mapa ay kailangan din nilang akyatin ang lugar na pinangyarihan ng landslide para magkaroon ng higit na kongkretong sagot sa maraming tanong tungkol sa pangyayari.

Lindol, kalbong kagubatan
Ang lindol at kalbong kagubatan ay ilan lang sa nagpapabilis sa pagragasa ng lupa. Tulad ito ng nangyari sa Cherry Hills Subdivision sa Antipolo, Rizal, noong 1999.

Ayon sa pag-aaral ng mga experto, napatunayang malambot ang lupang kinatitirikan ng subdibisyon.

Kaya nahaharap sa malaking problema ang Department of Environment and Natural Resources dahil sa kabi-kabilang mga pagguho.

Sa kaso ng Guinsaugon, hindi nagkulang ang mga awtoridad sa paalala. Nagsilikas nga ang mga residente pero bumabalik pa rin sila.

Sa gitna ng trahedyang ito, malaki ang tiwala ng gobyerno na makababangon ang mga Pilipino sa trahedyang tulad ng nangyari sa Guinsaugon, higit pa dahil sa pagdagsa ng mga tulong mula sa iba't ibang bansa.

Sa panig ng mga kamag-anak at kaibigan ng mga nabaon sa putik, gagawin nila ang lahat kahit kamay ang gamit sa paghuhukay para lang maisalba ang inaakala nilang buhay.

Dito nga lumalabas ang kabayanihan ng mga Pilipino: sa gitna ng unos, lalong nagbubuklod.