"9/11: Isang pagbabalik-tanaw"
NEW YORK - Iniwan ng trahedya sa World Trade Center (WTC) noong Setyembre 11, 2001 ang isang bangungot na nararanasan pa rin ng buong mundo hanggang sa ngayon.

Kabilang na rito ang mga pamilyang Pilipino na naapektuhan ng trahedya.

Isa na rito ang pamilya ni Asuncion de Chavez. Nawalan si de Chavez ng isang anak sa nabanggit na trahedya.

Isang pangkaraniwang araw iyon ng Martes para kay Jaycerell, anak ni de Chavez. Maagang pumasok noon sa opisina si Jaycerell sa ika95 palapag ng WTC.

Walang kaalam-alam ang mag-ina na iyon na ang huli nilang pagkikita.

Sa trabaho na rin narinig ni de Chavez ang balita. Tinangka niyang tawagan ang opisina ng anak ngunit walang sumasagot.

Kinabahan si de Chavez kung kaya nagtungo siya sa simbahan.

Ngayon, makalipas ang isang taon, tanggap na ni de Chavez ang pangyayari. Tanggap na nilang nawawala lang ang anak, nagkasakit ng amnesia ngunit balang araw ay uuwi rin sa kanilang tahanan.

Ngunit aniya, mahirap na nga ang mamatayan, mas masakit kung walang bangkay na mapagluluksaan ang pamilya.

Para kay Jaycerell o JC, tanging abo mula sa mga gumuhong gusali ang alalala ng kanyang pamilya. Plano ng mga de Chavez na ilagak sa isang mausoleo ang abo upang doon bisitahin ang namayapang anak. Isa si Jaycerell sa 18 Pilipinong nasawi sa atake ng mga terorista sa WTC.

Panganay sa tatlong magkakapatid, pangarap niya noon pa man na makapagtrabaho sa WTC. Natupad naman ang kanyang pangarap. Sa edad na 24, isa na siyang portfolio analyst sa Fiduciary Trust International.

Sa kanilang bahay, wala pa ring binabago ang kanyang mga magulang sa ayos ng kuwarto ni Jaycerell. Ang tanging nadagdag, isang bandila ng Estados Unidos na nakalatag sa kama. Kumpleto pa rin ang kanyang mga damit sa tokador.

Sa isa pang kuwarto, naroon ang mga tropeo, sombrero at iba pang paboritong gamit ni Jaycerell na tila naghihintay sa kanyang pagbabalik.

Matapos ang 365 na araw
Isang taon makalipas ang trahedya, hindi lang ang pamilya de Chavez ang patuloy na nagluluksa kundi ang buong Amerika. Damay rin ang buong mundo.

Ang dating sentro ng kalakalan sa downtown Manhattan, ngayon ay mistulang sementeryo. Nabago ang mukha ng New York para sa libo-libong nasawi at nagbuwis ng buhay noong araw na iyon ng Setyembre 2001.

Nasaksihan ng mang-aawit na si Carmen Patena ang malagim na pangyayari. Isang gusali lang ang pagitan ng kanyang tinitirhang apartment building sa WTC.

Ngunit kahit minsan, hindi niya nabisita ang tinaguriang "Ground Zero."

Sa kauna-unahang pagkakataon, sinamahan niya ang The CORRESPONDENTS sa paglapit at muling pagbuhay sa alalala.

Sariwa pa sa kanyang alaala ang kaguluhan, sigawan at iyakan ng mga tao. Makalipas ang isang taon, apektado pa rin si Patena sa mga pangyayari.

Maging ang kanyang asawa ay nakaranas ng trauma bunga ng pangyayari.

Makalipas ang isang taon, naisalba man ang mga gusali, hindi pa rin normal ang takbo ng mga negosyo. Hanggang ngayon, mayroon pa ring mga gusaling itinatayo muli at kinukumpuni. Mayroon ding bakante at tuluyan nang inabandona.

Hindi rin nakaligtas ang malaking tanggapan ng koreo sa harap ng Ground Zero dahil isinara ito ng mga awtoridad.

Sa kabila nito, isang viewing platform ang binuksan para sa mga turista.

Simula nang itayo ito, 25,000 tao kada araw ang bumibisita sa Ground Zero.

Sa dami ng turista, nalampasan pa nito ang dami ng tao na bumibisita sa Empire State Building.

Tulad ng inaasahan, marami ang naluluha sa pagmamasid sa lugar ng trahedya. Ngunit marami rin ang nagpapakuha ng litrato bilang alaala.

Tunay na nag-iiwan ng alalala ang lugar na ito para sa mga turista. Ngunit para sa nabiktiktimang pamila tulad ng mga de Chavez, ang Ground Zero ay isang mapait na patunay na hindi na maibabalik ang nakaraan.

Patuloy ang paggunita
Samantala, sa likod ng trahedya, umusbong ang mga bayani ng nagmalasakit para sa kanilang kapwa.

Isa na rito si Rebecca Canalija na mula sa Cebu. Nagtatrabaho bilang nurse si Canalija sa New York University Downtown Hospital. Ilang metro lang ang layo ng ospital sa gumuhong WTC.

Karamihan sa mga nasawi at agaw-buhay, sa ospital nina Canalija isinugod

Bunga nito, itinayo sa Battery Park sa Manhattan ang isang bantayog para sa alaala ng mga nagbuwis ng buhay.

Karangalan ang bantayog na ito para kay Canalija. Nakabilang siya sa mga bayani na itinuturing na mukha ng Ground Zero ayon sa magasing LIFE.

Labing-limang taon na si Canalija sa New York. Umalis siya sa Cebu upang makipagsapalaran sa Amerika. Sa mga nagdaang taon, hindi lang magandang buhay ang kanyang nakamit. Mapalad din siya dahil nakabilang sa kasaysayan ang kanyang pangalan.

Kasabay nito, iginawad kay Canalija ang Front Line Heroes' Award ng Philippine Independence Day Committee sa nakalipas na pagdiriwang ng Araw ng Kalayaan sa New York.

Sa New York rin, isang diyaryo ang nagsilbing tagapaglarawan ng mukha ng trahedya para sa mga Pilipino. Tatlumpung taon nang inilalathala ang Filipino Reporter at binabasa sa buong Amerika.

Nag-oopisina ang diyaryong ito sa ika-anim na palapag ng Empire State Building. Makaraang bumagsak ang WTC, ang Empire ang itinuring na pinakamataas na gusali sa buong New York.

Pahayag ni Edmund Silvestre, peryodista, hindi naging madali para sa kanila na maghanap ng Pilipino na nabiktima sa trahedya.

Mula noon hanggang ngayon, mahirap ang paghahanap at paglapit sa mga biktima. Ganito ang naranasan ng The CORRESPONDENTS nang bisitahin si Nenita Grijalvo, taga-Iloilo na nakatira ngayon sa distrito ng Queens.

Biktima rin si Girjalvo ang trahedya. Namatay ang asawa niyang si Ramon, isang computer analyst sa ika-22 palapag ng isa sa mga tore ng WTC.

Ngunit 'di tulad ng karaniwang biktima, nabuhay si Ramon ng apat na araw. Sunog na sunog ang katawan ng lalaki nang matagpuan ng mga awtoridad. Apat na araw siyang sumailim sa pangangalaga ng mga doktor. Ngunit huli na ang lahat nang mabalitaan ito ng kanyang asawa.

Sa ngayon, kung mababago lang ang lahat, kung maibabalik ang nakaraan, nais ni Grijalvo na makitang buhay pa ang kanyang asawa.

Isang pangkaraniwang araw ng Martes para sa lahat na binago ng trahedya. Para sa mga pamilya tulad ng mga Grijalvo, permanente nang lamat ang pangyayaring iyon. Makalipas ang isang taon, patuloy pa rin ang paggunita sa trahedya ng kahapon at pag-aabang sa sagot ng kinabukasan.